LM3914 jest analogowym układem scalonym, który porównuje napięcie wejściowe z dziesięcioma równomiernie rozmieszczonymi progami i steruje diodami LED. Nie jest mikroprocesorem: nie wykonuje programu i nie wymaga mikrokontrolera. Zakres wskazań ustala się napięciami na końcach wewnętrznego dzielnika, a prąd LED — obciążeniem wyjścia napięcia odniesienia. Wskaźnik może pracować w trybie punktowym lub słupkowym.
Co właściwie pokazuje LM3914?
Na wejście układu podaje się napięcie stałe lub wolnozmienne, odpowiadające obserwowanej wielkości. Może to być napięcie zasilacza albo sygnał z odpowiednio przygotowanego toru pomiaru temperatury, położenia czy poziomu cieczy. LM3914 nie rozpoznaje rodzaju czujnika ani jednostki fizycznej: reaguje wyłącznie na napięcie. Opis skali musi więc wynikać z charakterystyki całego toru pomiarowego.
Wewnątrz pracują bufor wejściowy, dzielnik rezystorowy i komparatory, czyli układy porównujące napięcia. Równe przyrosty napięcia przesuwają wskazanie o kolejne pole. Taka skala jest liniowa względem napięcia; nie musi być liniowa względem wielkości mierzonej, jeśli sam czujnik ma nieliniową charakterystykę.
Jeden LM3914 obsługuje 10 LED. Rozbudowa wskaźnika wymaga kolejnych układów, podziału zakresu i właściwych połączeń wyboru trybu. Nie polega na dołączeniu dowolnej liczby diod do tego samego wyjścia. Podane dalej parametry układu pochodzą z karty katalogowej Texas Instruments LM3914, SNVS761B. Obliczenia opisują model przybliżony, a nie wyniki pomiarów gotowej płytki.

Wyprowadzenia i podstawowe połączenia
Poniższa numeracja dotyczy obudowy PDIP z 18 wyprowadzeniami opisanej w karcie katalogowej. Przy tworzeniu schematu i płytki sprawdź rysunek konkretnej obudowy, jej orientację oraz zgodność numerów pól lutowniczych. Kolejność wyjść LED nie odpowiada prostemu odliczaniu wyprowadzeń wzdłuż obudowy.
| Wyprowadzenie | Oznaczenie | Rola i połączenie |
|---|---|---|
| 1 oraz 18–10 | Wyjścia LED | LED 1: wyprowadzenie 1. LED 2–10: kolejno 18, 17, 16, 15, 14, 13, 12, 11, 10. Do wyjść podłącza się katody. |
| 2 | V− | Masa układu przy zasilaniu pojedynczym napięciem. |
| 3 | V+ | Dodatnie zasilanie układu scalonego. |
| 4 | RLO | Dolny koniec wewnętrznego dzielnika ustalającego progi. |
| 5 | Wejście sygnału | Napięcie mierzone względem masy. |
| 6 | RHI | Górny koniec dzielnika; wyznacza próg ostatniej LED. |
| 7 | REF OUT | Wyjście napięcia odniesienia. Pobierany z niego prąd ustala prąd świecących LED. |
| 8 | REF ADJ | Wyprowadzenie regulacji napięcia odniesienia. |
| 9 | Wybór trybu | Dla pojedynczego układu: połączenie z wyprowadzeniem 3 daje słupek; pozostawienie bez połączenia daje punkt. |
Anody LED łączy się z dodatnią szyną ich zasilania. Wyjścia LM3914 odprowadzają prąd przez układ do masy i regulują jego wartość. W typowym połączeniu nie potrzeba osobnego rezystora szeregowego przy każdej diodzie, lecz nadal trzeba ustalić prąd za pomocą obwodu odniesienia. Rezystor nastawczy nie jest opcjonalnym dodatkiem.
Nie należy przenosić tej zasady na zwykłą diodę podłączoną bezpośrednio do zasilacza. Brak rezystorów przy LED jest tutaj możliwy dzięki regulacji w sterowniku. Zależność między sposobem zasilania, prądem i konstrukcją płytki opisuje artykuł o płytkach PCB do diod LED.

Jak obliczyć liniowe progi wskazań?
Oznaczmy napięcie na RLO jako UL, a na RHI jako UH, przy UH > UL. Dzielnik tworzy dziesięć równych przedziałów. Idealny odstęp progów i próg kolejnej diody wynoszą:
ΔU = (UH − UL) / 10
Uk = UL + k · ΔU, dla k = 1, …, 10.
Pierwszy próg leży o jeden krok powyżej RLO. Nie należy więc opisywać pierwszej świecącej diody jako dokładnego dolnego końca zakresu. Ostatnia LED odpowiada napięciu RHI. Przekroczenie tego progu nie daje informacji o skali dalszego wzrostu napięcia.
Przykład założony: skala od 0 do 1,25 V
Przyjmijmy UL = 0 V i UH = 1,25 V. Pomijamy tolerancje odniesienia i dzielnika oraz napięcia niezrównoważenia komparatorów. Krok wynosi (1,25 − 0) / 10 = 0,125 V. To obliczenie nominalne, nie deklaracja dokładności wskaźnika.
| Numer LED | Obliczony próg | Liczba świecących LED w trybie słupkowym po przekroczeniu progu |
|---|---|---|
| 1 | 0,125 V | 1 |
| 2 | 0,250 V | 2 |
| 3 | 0,375 V | 3 |
| 4 | 0,500 V | 4 |
| 5 | 0,625 V | 5 |
| 6 | 0,750 V | 6 |
| 7 | 0,875 V | 7 |
| 8 | 1,000 V | 8 |
| 9 | 1,125 V | 9 |
| 10 | 1,250 V | 10 |
Dla założonego sygnału 0,70 V przekroczony jest próg piąty, ale jeszcze nie szósty. W trybie słupkowym świecą LED od pierwszej do piątej; w punktowym wskazuje piąta. W pobliżu przejścia między progami sąsiednie diody mogą częściowo świecić jednocześnie — nie należy traktować tego jako idealnego przełącznika.
Podniesienie RLO pozwala pokazać tylko wybrany fragment zakresu. Zmniejsza się wtedy napięcie przypadające na krok, więc błędy odniesienia, zakłócenia i napięcia niezrównoważenia stają się większą częścią odstępu progów. Wąska skala wymaga osobnej oceny dokładności; sam wzór na progi tego nie zapewnia.
Jak ustawić prąd LED i nie pominąć obciążenia dzielnika?
Według opisu działania w karcie katalogowej między REF OUT i REF ADJ występuje nominalnie około 1,25 V. Prąd każdej świecącej LED jest w przybliżeniu dziesięciokrotnością całkowitego prądu pobieranego z REF OUT. Producent podaje możliwość nastawy prądu LED w zakresie 2–30 mA; dobór konkretnej wartości wymaga sprawdzenia diody, zapasu napięcia na wyjściu i strat mocy.
ILED ≈ 10 · IREF OUT.
Przyjmijmy najprostsze połączenie: REF ADJ i RLO do masy, RHI do REF OUT, a rezystor R1 między REF OUT i REF ADJ. Z wyjścia odniesienia płynie wtedy prąd zarówno przez R1, jak i przez wewnętrzny dzielnik. Jego rezystancja RD wynosi typowo 12 kΩ; karta podaje granice 8–17 kΩ. Nie wolno traktować go jak precyzyjnego rezystora o gwarantowanej wartości 12 kΩ.
ILED ≈ 10 · (UREF / R1 + UREF / RD), jeśli nie ma innych odbiorników obciążających REF OUT.
Przykład założony: dobór prądu około 10 mA
Do rachunku przyjmujemy UREF = 1,25 V, RD = 12 kΩ i docelowe ILED = 10 mA. Wartości napięcia i rezystancji są przybliżeniami katalogowymi przyjętymi do przykładu. Współczynnik prądowy również traktujemy jako dokładnie 10 wyłącznie na potrzeby obliczenia.
- Potrzebny całkowity prąd REF OUT: 10 mA / 10 = 1,00 mA.
- Prąd wewnętrznego dzielnika: 1,25 V / 12 kΩ ≈ 0,104 mA.
- Prąd pozostający dla R1: 1,00 − 0,104 ≈ 0,896 mA.
- Rezystancja R1: 1,25 V / 0,896 mA ≈ 1,40 kΩ.
- Sprawdzenie dla R1 = 1,40 kΩ: ILED ≈ 10 · (1,25 V / 1,40 kΩ + 1,25 V / 12 kΩ) ≈ 9,97 mA.
Uproszczony dobór z pominięciem dzielnika dałby R1 = 1,25 kΩ. W tym samym modelu prąd LED wyniósłby jednak około 11,04 mA. Różnica wynika z dodatkowego obciążenia REF OUT, a nie z błędu prawa Ohma. Rzeczywisty prąd trzeba ocenić z uwzględnieniem tolerancji układu i rezystora, a następnie sprawdzić w zmontowanym urządzeniu.
Regulacja napięcia odniesienia
Jeśli R1 pozostaje między REF OUT i REF ADJ, a dodatkowy R2 łączy REF ADJ z masą, napięcie REF OUT względem masy opisuje zależność katalogowa:
UOUT ≈ UREF · (1 + R2 / R1) + IADJ · R2.
IADJ oznacza prąd wypływający z wyprowadzenia regulacji. Nie pomijaj jego udziału bez oceny błędu. Zmiana napięcia na dzielniku zmienia też obciążenie REF OUT, dlatego po regulacji zakresu trzeba ponownie policzyć prąd LED. Niezależne źródło dla RHI może rozdzielić te nastawy, ale musi poprawnie zasilać wewnętrzny dzielnik.

Tryb punktowy czy słupkowy?
| Kryterium wyboru | Tryb punktowy | Tryb słupkowy |
|---|---|---|
| Sposób odczytu | Położenie świecącego pola wskazuje poziom. | Długość świecącego słupka wskazuje poziom. |
| Połączenie wyprowadzenia 9 | Pozostaje niepodłączone w pojedynczym LM3914. | Łączy się bezpośrednio z wyprowadzeniem 3. |
| Pobór prądu przez LED | Zwykle odpowiada jednej świecącej diodzie, z przejściem między sąsiednimi polami. | Rośnie wraz ze wskazaniem; przy pełnej skali świeci 10 diod. |
| Kiedy wybrać | Gdy ważne są ograniczenie poboru prądu i czytelne położenie na opisanej skali. | Gdy ważna jest szybka ocena poziomu z pewnej odległości. |
| Co sprawdzić | Czy pojedyncze pole jest dostatecznie widoczne. | Zasilacz, ścieżki powrotne i temperaturę sterownika przy pełnej skali. |
Nie łącz wyprowadzenia wyboru trybu przypadkowo z masą. Dla pojedynczego układu stosuj połączenia wskazane powyżej; układ wielosegmentowy z kilkoma sterownikami wymaga osobnego schematu połączeń z dokumentacji.

Zasilanie, straty mocy i prowadzenie masy
Napięcie zasilania układu, napięcie mierzone i napięcie zasilania LED pełnią różne funkcje. W warunkach charakterystyki elektrycznej producent wymaga, aby sygnał wejściowy oraz napięcia RHI, RLO i odniesienia pozostawały co najmniej 1,5 V poniżej V+. Trzeba równocześnie przestrzegać pozostałych granic z karty; samo spełnienie tego odstępu nie wystarcza.
W przykładzie założonym z zasilaniem układu 5 V i końcem skali 1,25 V zapas wynosi 5 − 1,25 = 3,75 V. Natomiast skala sięgająca 5 V przy takim samym zasilaniu nie spełnia warunku zapasu. Wyższe napięcie mierzone można odpowiednio podzielić przed wejściem, przeliczając wszystkie progi na napięcie przed dzielnikiem.
Osobno sprawdź napięcie pozostające na wyjściu sterującym LED: jest ono w przybliżeniu różnicą napięcia zasilania anody i napięcia przewodzenia diody. Zbyt małe uniemożliwia poprawną regulację prądu, a zbyt duże zwiększa nagrzewanie sterownika.
Przykład założony strat wyjściowych: anody są zasilane napięciem 5 V, spadek na każdej LED wynosi 2 V, a nastawiony prąd przyjmujemy jako 10 mA. Jedno aktywne wyjście rozprasza około (5 − 2) V · 0,010 A = 0,030 W. Dla 10 świecących LED jest to 0,30 W, a suma ich prądów wynosi 100 mA. Do strat układu trzeba jeszcze doliczyć jego własny pobór oraz obciążenie odniesienia. To nie jest ocena temperatury obudowy ani potwierdzenie dopuszczalnych warunków pracy.
Prąd LED nie powinien wywoływać spadków napięcia na odcinku masy służącym jako odniesienie wejścia. Zaplanuj krótki powrót prądu zasilania i spokojny punkt odniesienia dla sygnału oraz RLO. Kondensatory przy układzie dobierz według aplikacji katalogowej i długości połączeń; ogólną zasadę opisuje tekst o doborze kondensatora odsprzęgającego.

Lista kontrolna przed uruchomieniem
- Sprawdź orientację obudowy i przyporządkowanie wszystkich katod. Dla wersji przewlekanej uwzględnij zasady montażu THT.
- Zapisz napięcia RLO i RHI oraz policz każdy próg. Sprawdź, czy opis skali odpowiada sygnałowi z czujnika.
- Policz całkowite obciążenie REF OUT i prąd LED. Uwzględnij także odbiorniki inne niż rezystor nastawczy.
- Sprawdź zakres wejściowy, zapas napięcia na wyjściach i straty dla największej liczby świecących diod.
- Przy wyłączonym zasilaniu skontroluj zwarcia, polaryzację i połączenie masy. W razie wątpliwości przejrzyj typowe błędy montażu PCB.
- Po włączeniu zasilania sprawdź napięcie odniesienia, końce dzielnika i prąd LED. Podawaj znane napięcia wejściowe, przechodząc przez kolejne progi; porównaj wskazania z obliczeniami i tolerancjami.
To proponowana procedura sprawdzenia własnego projektu, nie relacja z przeprowadzonych testów.
Typowe błędy
- Traktowanie LM3914 jako mikroprocesora. Układ nie potrzebuje programu ani zegara. Błędne wskazanie należy najpierw powiązać z napięciami, połączeniami i prądami.
- Uznanie RLO za próg pierwszej LED. Pierwszy próg leży o krok wyżej, co ma znaczenie przy opisywaniu skali.
- Dobór R1 bez obciążenia dzielnika. Daje inny prąd LED niż oczekiwany, gdy dzielnik korzysta z REF OUT.
- Sprawdzenie tylko trybu punktowego. Pełny słupek mocniej obciąża zasilanie i sterownik.
- Brak przygotowania sygnału. Szum w pobliżu progu powoduje zmiany wskazania. Można rozważyć filtr, uwzględniając opóźnienie reakcji; układ podstawowy nie zapewnia histerezy.
- Zamiana na podobny sterownik bez porównania funkcji. Zgodność liczby wyprowadzeń nie oznacza zgodności skali, regulacji prądu ani sposobu przyjmowania sygnału.

FAQ — praktyczne pytania o LM3914
Czy można zbudować wskaźnik naładowania akumulatora?
Można zbudować wskaźnik jego napięcia, dobierając dzielnik wejściowy oraz RLO i RHI. Nie oznacza to jednak bezpośredniego pomiaru stanu naładowania. Zależność napięcia od naładowania zmienia się z chemią ogniwa, obciążeniem i temperaturą, więc opis procentowy wymaga osobnego uzasadnienia.
Czy każda LED potrzebuje rezystora?
Przy standardowym podłączeniu do wyjść LM3914 nie: prąd reguluje układ. Konieczne jest jednak prawidłowe obciążenie REF OUT, a zasilanie musi zapewniać warunki regulacji. Diody podłączone poza tymi wyjściami wymagają własnego ograniczenia prądu.
Dlaczego po zmianie zakresu zmieniła się jasność?
Jeżeli RHI jest połączone z REF OUT, zmiana napięcia odniesienia zmienia prąd wewnętrznego dzielnika. Ten prąd uczestniczy w nastawie prądu LED. Przelicz obciążenie odniesienia i sprawdź również zapas napięcia na wyjściach.
Czy LM3914 nadaje się do sygnału dźwiękowego?
Może pokazywać liniowo napięcie odpowiadające amplitudzie, ale sam nie jest kompletnym miernikiem poziomu dźwięku. Potrzebny jest tor prostowania lub detekcji obwiedni z dobraną reakcją czasową. Do skali w decybelach trzeba zastosować odpowiednią charakterystykę przetwarzania; równe kroki napięcia nie tworzą skali logarytmicznej.
Dlaczego po przekroczeniu zakresu ostatnia LED nadal świeci?
Ostatni próg oznacza osiągnięcie górnego końca skali, a nie ograniczenie napięcia wejściowego. Wskaźnik nie pokazuje wielkości dalszego przekroczenia i nie zastępuje zabezpieczenia wejścia. Dzielnik oraz ewentualną ochronę dobierz do największego spodziewanego sygnału.


