Pliki produkcyjne PCB trzeba sprawdzać zanim trafią do fabryki. Dotyczy to zarówno warstw Gerber, jak i plików wierceń Excellon, danych pick-and-place czy dokumentacji pomocniczej. Dobra przeglądarka Gerber pozwala szybko wychwycić braki warstw, przesunięcia, nieprawidłowe otwory, problemy z soldermaską i błędy eksportu z programu CAD. Poniżej omawiamy, czym jest taki program, co znajduje się w typowym pakiecie Gerber oraz które darmowe narzędzia warto znać przy projektowaniu i przygotowaniu płytek drukowanych do produkcji.
Spis treści
1. Co to jest przeglądarka Gerber
2. Co zawiera plik Gerber
3. Do czego służy przeglądarka Gerber
4. Najlepsze darmowe przeglądarki Gerber
Na koniec
1. Co to jest przeglądarka Gerber
Przykładowy podgląd warstwy w formacie Gerber
Przeglądarka Gerber to program do otwierania i wizualnej kontroli plików używanych w produkcji PCB. Najczęściej obsługuje formaty Gerber RS-274X lub Gerber X2, pliki wierceń Excellon oraz czasem HPGL/HPGL-2. Zamiast analizować współrzędne i komendy apertur w pliku tekstowym, użytkownik widzi rzeczywisty obraz warstw płytki: miedź, soldermaskę, opis, kontur i wiercenia.
Typowe funkcje obejmują powiększanie, przesuwanie widoku, włączanie i wyłączanie warstw, pomiar odległości, sprawdzanie średnic otworów, drukowanie oraz eksport podglądu do formatu graficznego. W praktyce przeglądarka Gerber jest jednym z najprostszych narzędzi kontroli przed wysłaniem projektu do produkcji.
2. Co zawiera plik Gerber
Pakiet Gerber opisuje geometrię płytki drukowanej. W zależności od programu CAD i ustawień eksportu zawiera osobne pliki dla warstw miedzi, soldermaski, pasty lutowniczej, opisu sitodrukowego, konturu płytki oraz wierceń. W projektach wielowarstwowych dochodzą także warstwy wewnętrzne, na przykład sygnałowe lub zasilające.
Typowy katalog z plikami produkcyjnymi PCB
Do producenta PCB zwykle wysyła się archiwum ZIP z kompletem takich plików. Sam Gerber nie jest pełnym modelem projektowym jak plik źródłowy KiCad, Altium czy Eagle; jest formatem produkcyjnym, który precyzyjnie opisuje, co ma zostać wykonane na poszczególnych warstwach. Dlatego brak jednej warstwy, błędnie wyeksportowany kontur lub niezgodny plik wierceń może zatrzymać produkcję albo doprowadzić do wykonania wadliwej płytki.
3. Czym się zajmuje przeglądarka Gerber
Przeglądarka Gerber pozwala sprawdzić projekt tak, jak zobaczy go producent PCB. Można porównać warstwy górne i dolne, zweryfikować położenie otworów względem padów, obejrzeć maskę lutowniczą, ocenić szerokości ścieżek i odstępy oraz upewnić się, że kontur płytki jest jednoznaczny. To szczególnie ważne po eksporcie z CAD, bo błędy często wynikają nie z projektu, lecz z nieprawidłowych ustawień generowania plików.
Najczęściej używane funkcje to skalowanie, pomiar odległości, drukowanie, podgląd otworów, obliczanie powierzchni miedzi, zmiana kolorów warstw, tryb przezroczystości i eksport obrazu. Bardziej rozbudowane programy oferują też porównywanie wersji projektu, podstawową edycję danych CAM albo przygotowanie plików do frezowania prototypów.
Podgląd ścieżek, pól miedzi i otworów na płytce drukowanej
4. Najlepsze darmowe przeglądarki Gerber
Na rynku dostępne są zarówno proste przeglądarki, jak i rozbudowane narzędzia CAM z funkcją edycji. Poniższa lista skupia się na programach, które można wykorzystać bezpłatnie do kontroli plików Gerber albo które mają darmową wersję wystarczającą do podglądu projektu.
ViewMate
ViewMate to znana przeglądarka Gerber przeznaczona do kontroli danych produkcyjnych PCB. Pozwala otwierać warstwy Gerber, pliki wierceń i inne dane CAM, zmieniać widoczność warstw, wykonywać pomiary oraz drukować podgląd projektu. Przydaje się zwłaszcza wtedy, gdy trzeba szybko sprawdzić kompletność eksportu przed przekazaniem plików do producenta.
GerbMagic
GerbMagic jest lekkim narzędziem do przeglądania danych Gerber i Excellon. Oferuje podstawowe funkcje pracy z warstwami, powiększanie, przesuwanie widoku, odbicie lustrzane oraz skalowanie. Nie jest to pełne środowisko projektowe PCB, ale do szybkiej weryfikacji plików produkcyjnych wystarcza w wielu prostych projektach.
GerberLogix
GerberLogix umożliwia wygodne otwieranie i analizę plików Gerber. Program pozwala zarządzać widocznością warstw, wybierać obiekty, zmieniać kolory, mierzyć odległości między punktami i przygotować podgląd do wydruku. To praktyczne rozwiązanie, gdy użytkownik chce zobaczyć każdą warstwę osobno i szybko porównać ich wzajemne położenie.
Program może eksportować widoczny obszar projektu do popularnych formatów graficznych, takich jak JPG, PNG, TIFF lub BMP. Taki zrzut bywa pomocny przy dokumentowaniu błędów, komunikacji z producentem albo omawianiu zmian w zespole projektowym.
GerberGrab
GerberGrab koncentruje się na podstawowym podglądzie plików GRB i warstw PCB. Użytkownik może obejrzeć górną i dolną stronę płytki, sprawdzić położenie elementów oraz pracować z typowymi operacjami widoku, takimi jak przesuwanie, obracanie i powiększanie.
Takie narzędzie jest użyteczne w branży PCB przede wszystkim do szybkiej kontroli danych, przygotowania raportów i porównania informacji z plikami BOM lub listą rozmieszczenia komponentów. Nie zastępuje analizy DFM, ale pomaga wychwycić oczywiste problemy przed wysłaniem dokumentacji.
ZofzPCB
ZofzPCB wyróżnia się trójwymiarową wizualizacją płytki. Program potrafi pokazać warstwy projektu w sposób zbliżony do gotowego PCB, co ułatwia ocenę maski lutowniczej, opisu, miedzi i rozmieszczenia elementów. Jest szczególnie wygodny dla osób, które chcą zweryfikować nie tylko dane produkcyjne, ale również ogólny wygląd płytki.
Podczas pracy można przełączać warstwy, obracać widok i analizować projekt z różnych stron. Takie podejście nie zastępuje kontroli elektrycznej ani formalnego DFM, ale dobrze uzupełnia klasyczny podgląd 2D.
Gerber Viewer
Gerber Viewer to ogólna nazwa używana przez kilka prostych przeglądarek plików Gerber, w tym narzędzia open-source i aplikacje dla Windows. Ich wspólną funkcją jest import warstw Gerber, podgląd płytki z góry i z dołu oraz ukrywanie lub pokazywanie poszczególnych warstw. W zależności od programu dostępna może być także obsługa nowszych formatów wymiany danych PCB, takich jak IPC-2581.
Okno programu Gerber Viewer z podglądem projektu PCB
Źródło: Wikimedia Commons.
Viewplot
Viewplot jest narzędziem CAM do pracy z plikami Gerber. Program jest komercyjny, ale może być używany do bezpłatnego przeglądania projektów. Dobrze pokazuje warstwy w różnych kolorach, pozwala włączać i wyłączać ich widoczność oraz sprawdzać szczegóły geometrii.
W programie dostępne są funkcje pomocnicze, takie jak siatka, wybór rozdzielczości podglądu i podstawowe narzędzia rysunkowe. W trybie bezpłatnym należy traktować je głównie jako wsparcie podglądu, a nie jako pełną ścieżkę zapisu i przygotowania dokumentacji produkcyjnej.
GerbEx
GerbEx to prosta przeglądarka Gerber o otwartym kodzie źródłowym. Umożliwia przesuwanie i powiększanie projektu, zmianę kolorów warstw oraz ukrywanie lub pokazywanie wybranych danych. Sprawdza się wtedy, gdy potrzebny jest szybki, lekki podgląd bez rozbudowanych funkcji CAM.
FlatCAM
FlatCAM jest czymś więcej niż przeglądarką. To narzędzie do przygotowania danych CAM, często używane przy prototypowaniu i frezowaniu PCB na maszynach CNC. Potrafi importować pliki Gerber i Excellon, generować ścieżki narzędzia, izolować obszary miedzi oraz przygotowywać operacje wiercenia lub wycinania.
Dla projektanta PCB FlatCAM bywa przydatny również jako podgląd warstw i narzędzie pomiarowe. Trzeba jednak pamiętać, że jego główna wartość leży w przygotowaniu produkcji prototypowej, a nie w zastępowaniu programu CAD.
DFM Now
DFM Now pozwala oglądać pliki Gerber i Excellon z podziałem na warstwy oraz sprawdzać projekt z góry i z dołu. Użytkownik może ukrywać warstwy, zmieniać powiększenie i analizować szczegóły, które mają znaczenie przed produkcją płytki.
Przydatne są także funkcje przezroczystości i szybkiego podglądu informacji o obiektach. Dzięki nim łatwiej ocenić, czy pady, maska, otwory i opisy są względem siebie poprawnie ustawione. To nie zastępuje pełnej kontroli DFM po stronie producenta, ale zmniejsza ryzyko wysłania oczywiście błędnych plików.
LayoutEditor
LayoutEditor to bardziej rozbudowane środowisko, które obsługuje między innymi pliki Gerber oraz formaty używane w projektowaniu układów scalonych i masek. W kontekście PCB można wykorzystać je do podglądu warstw, pomiarów, przesuwania, obracania i kontroli geometrii.
Program oferuje też funkcje edycyjne: dodawanie kształtów, pracę na warstwach, kopiowanie, łączenie, odbicie lustrzane i usuwanie obiektów. W produkcji PCB takie zmiany należy wykonywać ostrożnie, bo ręczna edycja danych Gerber może rozjechać się z projektem źródłowym. Najbezpieczniej poprawiać projekt w CAD, a Gerbery generować ponownie.
LayoutEditor z rozwijaną listą warstw projektu
Źródło: Wikimedia Commons.
GC-Prevue
GC-Prevue to popularne narzędzie do przeglądania i drukowania danych produkcyjnych PCB. Obsługuje pliki Gerber i Excellon, pozwala analizować warstwy, ukrywać niepotrzebne dane, importować pliki oraz obracać lub odbijać projekt względem osi X i Y. Jest użyteczny zarówno po stronie projektanta, jak i w komunikacji z produkcją.
Gerbv
Gerbv to darmowa przeglądarka open-source rozwijana w ekosystemie gEDA. Działa przede wszystkim na Linuksie i systemach uniksowych, a jej zadaniem jest podgląd plików Gerber RS-274X, plików wierceń Excellon oraz danych pick-and-place w formacie CSV.
Program jest ceniony za prostotę i bezpośredni dostęp do warstw. Pozwala szybko sprawdzić, czy eksport z CAD zawiera komplet informacji, czy otwory pokrywają się z padami oraz czy pliki nie mają oczywistych błędów przed przekazaniem ich do producenta.
Gerbv z podglądem projektu złącza
Źródło: Wikimedia Commons.
Wnioski
Przeglądarka Gerber jest prostym, ale bardzo ważnym elementem kontroli projektu PCB. Pozwala obejrzeć warstwy osobno i razem, sprawdzić pliki wierceń, zweryfikować kontur płytki oraz przygotować czytelny podgląd w formatach takich jak JPEG, PNG, PDF lub SVG. Najlepsze narzędzie zależy od zadania: do szybkiej kontroli wystarczy lekka przeglądarka, a do prototypowania CNC lepszy będzie program CAM, taki jak FlatCAM.
Jeżeli przygotowujesz dokumentację produkcyjną i chcesz uniknąć błędów w Gerberach, warto sprawdzić pliki samodzielnie, a następnie przekazać je do producenta z doświadczeniem w analizie DFM. OurPCB może pomóc w weryfikacji projektu, produkcji PCB i montażu płytek; po przesłaniu Gerberów, BOM i danych montażowych otrzymasz wycenę w 12 godzin roboczych.