Pierścień miedzi wokół otworu (annular ring) to część pola przewodzącego na PCB pozostająca między krawędzią otworu a zewnętrzną krawędzią pola. Dla współśrodkowych okręgów jego szerokość wynosi połowę różnicy średnic. W rzeczywistej płytce najwęższe miejsce zależy także od przesunięcia wiercenia, spasowania warstw i tolerancji wymiarów. Dlatego pole trzeba dobrać do wymaganej szerokości pozostałej po produkcji, a nie tylko do nominalnego otworu w programie CAD.

W skrócie

  • Pierścień leży w płaszczyźnie warstwy miedzi; metalizacja ścianki otworu jest osobnym elementem połączenia.
  • Otwór gotowy po metalizacji jest mniejszy od otworu przed metalizacją. Rozróżniaj oba wymiary w obliczeniach.
  • Przesunięcie środka otworu zmniejsza szerokość pierścienia po jednej stronie dokładnie o wartość tego przesunięcia w modelu kołowym.
  • Dla konwencjonalnych otworów metalizowanych klasa 3 IPC-6012 przewiduje zachowanie pierścienia. W klasie 2 częściowe wyjście otworu poza pole może być dopuszczalne; szczegóły zależą od uzgodnionej rewizji normy i dokumentacji zamówienia.
  • Przekrój metalograficzny pokazuje połączenia wewnętrzne i metalizację, lecz pojedyncze cięcie nie przedstawia całego obwodu otworu.

Spis treści

Co to jest pierścień miedzi wokół otworu?

Pierścień miedzi wokół otworu PCB

Pierścień stanowi zapas miedzi wokół otworu w polu przelotki lub polu lutowniczym elementu przewlekanego. Spotyka się też potoczne określenie „pierścień pierścieniowy”. Zapewnia on miejsce na połączenie ścieżki z metalizacją otworu. W otworze elementu przewlekanego pole służy również do wykonania połączenia lutowanego. Nie każda płytka jest wielowarstwowa, ale w płytce wielowarstwowej trzeba sprawdzić pierścienie na wszystkich warstwach, na których otwór ma połączenie z miedzią.

Szerokość pierścienia i grubość miedzi oznaczają różne wymiary. Pierwszy mierzymy w płaszczyźnie płytki, drugi prostopadle do powierzchni przewodnika. Ścianka otworu pokryta miedzią łączy warstwy; sam pierścień nie jest tą ścianką.

Dla okrągłego pola i otworu o wspólnym środku: A = (D − d) / 2, gdzie A to szerokość pierścienia, D — średnica pola, a d — średnica otworu właściwa dla danego sposobu oceny. Przykładowo pole 1,20 mm i otwór 0,80 mm dają geometrycznie (1,20 − 0,80) / 2 = 0,20 mm. To obliczenie bez tolerancji, nie uniwersalny wymiar pola pod element.

Przy przeliczaniu jednostek pamiętaj: 1 mil = 0,0254 mm. Pole 25 mil ma średnicę 0,635 mm, a otwór 15 mil — 0,381 mm. Pierścień wynosi zatem 5 mil, czyli 0,127 mm. Nie należy mieszać zaokrąglonych lub błędnie przeliczonych średnic w jednym rachunku.

Otwór gotowy a średnica wiercenia

Średnica gotowego otworu określa wolną przestrzeń po metalizacji i przewidzianym wykończeniu. Jest istotna przy dopasowaniu wyprowadzenia elementu. Średnica narzędzia opisuje wiertło, natomiast rzeczywisty otwór przed metalizacją może różnić się od niej wskutek tolerancji i obróbki. Do oceny pierścienia wewnętrznego potrzebna jest granica otworu przed metalizacją, ponieważ wiercenie usuwa miedź z pola na warstwie wewnętrznej.

W uproszczonym modelu równomiernej metalizacji: dgot ≈ dwierc − 2t, gdzie t to grubość osadu na jednej ściance. Przy założonym otworze przed metalizacją 0,30 mm i osadzie 0,025 mm na każdej ściance otrzymujemy 0,30 − 2 × 0,025 = 0,25 mm. To ilustracja zależności, a nie instrukcja doboru narzędzia: producent uwzględnia cały proces i tolerancję otworu gotowego.

Przy ocenie zewnętrznego pierścienia otworu metalizowanego odniesieniem jest krawędź gotowego otworu. Wewnątrz płytki odniesieniem jest krawędź otworu przed metalizacją. Karta technologiczna producenta może jednak definiować projektowe minima pierścienia względem narzędzia także na warstwach zewnętrznych. Ustal tę konwencję przed wpisaniem reguł do CAD. Sam zapis „otwór 0,30 mm” nie wystarcza; zagadnienia procesu rozwija poradnik o wierceniu w płytach PCB.

Jak uwzględnić przesunięcie i tolerancje?

Pierścień miedzi wokół otworu PCB

Dla kołowego pola i otworu przesuniętych względem siebie o e najmniejsza szerokość wynosi Amin = (Dmin − dmax) / 2 − emax. Używamy najmniejszej dopuszczalnej średnicy wykonanego pola i największej dopuszczalnej średnicy odpowiedniego otworu. Wynik równy zeru oznacza styczność, a ujemny — wyjście otworu poza obrys pola, określane jako breakout. Ujemna wartość opisuje przekroczenie geometryczne, nie fizyczną szerokość miedzi.

  • Wymiar pola: uwzględnij możliwe zmniejszenie średnicy po odwzorowaniu obrazu i trawieniu.
  • Wymiar otworu: uwzględnij górną granicę średnicy, zamiast używać wyłącznie wartości nominalnej.
  • Położenie wiercenia: uwzględnij błąd ustawienia i odchylenie toru wiercenia względem układu odniesienia.
  • Spasowanie warstw: uwzględnij przesunięcie obrazu miedzi względem tego samego układu odniesienia, w tym wpływ zmian wymiarów laminatu.

W rachunku najgorszego przypadku można dodać graniczne przesunięcia promieniowe, zakładając ich niekorzystny kierunek. Nie sumuj ponownie składników już zawartych w łącznej tolerancji producenta. Tolerancja położenia podana jako średnica kołowej strefy wymaga podzielenia przez dwa, aby otrzymać maksymalne przesunięcie środka. Dla oddzielnych granic przesunięć osiowych x i y odległość od środka wynosi √(x² + y²). Nie wolno utożsamiać tolerancji na każdej osi z tolerancją promieniową.

Po przekształceniu wzoru otrzymujemy Dnom,min = dmax + 2(Awym + emax) + ΔD, gdzie ΔD jest maksymalnym zmniejszeniem średnicy pola względem projektu. Jeżeli producent podaje ubytek na pojedynczej krawędzi, do ΔD trzeba wprowadzić jego podwojoną wartość. To geometryczny bilans tolerancji; jego dane wejściowe wymagają uzgodnienia z wykonawcą.

IPC-6012: co oznaczają klasa 2 i klasa 3 dla pierścienia?

Poniżej zestawiono typowe wartości odniesienia dla klas 2 i 3 IPC-6012, dotyczące konwencjonalnych metalizowanych otworów przelotowych w sztywnej PCB. Opisują geometrię pozostałą po produkcji, a nie zalecane szerokości pierścienia rysowanego w CAD. Wartości 90°, 25 µm i 50 µm przytacza publikacja Ivana Straznicky’ego i Jasona Rose’a „Reliability of Mis-registered HDI Plated Through Holes”, udostępniona przez IPC wraz z prezentacją z IPC Printed Circuits Expo 2007 (wprowadzenie i rysunek 1). Nie jest to pełne zestawienie kryteriów dowolnej późniejszej rewizji normy.

Jeżeli zamówienie odwołuje się do IPC-6012F, wydanie z września 2023 r., wymagania należy sprawdzić w punkcie 3.4.2 i tabeli 3-7 oraz w punktach 3.6.2.9.2 i 3.6.2.9.2.1, dotyczących pierścienia wewnętrznego i warunków wyjścia otworu poza pole. Publiczny spis treści IPC potwierdza te miejsca; poniższa tabela nie zastępuje ich pełnej treści i przypisów. Wiążąca jest wartość zapisana w uzgodnionym rysunku wykonawczym lub umowie, wraz z przywołaną rewizją IPC-6012, klasą i ewentualnym dodatkiem do normy. Przed odbiorem wyjaśnij z producentem wszelkie rozbieżności między tymi dokumentami.

Na wąskim ekranie przesuń tabelę poziomo, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

CechaKlasa 2Klasa 3Znaczenie dla projektu
Pierścień zewnętrzny otworu metalizowanego, niewypełnionego i niezakrytego warstwą miedziTypowo przywoływana granica: wyjście otworu poza pole do 90°. Dopuszczenie wymaga sprawdzenia warunków połączenia ze ścieżką w uzgodnionej rewizji.Typowe minimum odniesienia: 50 µm, czyli 0,050 mm; szczegółowe dopuszczenia lokalnych wad trzeba sprawdzić w normie.Uwzględnij tolerancje oraz średnicę gotowego otworu; sprawdź również reguły producenta względem narzędzia.
Pierścień na warstwie wewnętrznej, na polu połączonym elektrycznieTypowo przywoływana granica: wyjście otworu poza pole do 90°. Sam kąt nie wystarcza do odbioru; obowiązują dodatkowe warunki uzgodnionej rewizji.Typowe minimum odniesienia: 25 µm, czyli 0,025 mm; bez wyjścia otworu poza pole.Przyjmij średnicę przed metalizacją i błąd spasowania właściwej warstwy.
Styczność i zapas projektowyBrak dodatniego minimum w takim uproszczeniu nie oznacza zalecenia projektowania pierścienia o zerowej szerokości.Styczność nie zapewnia wymaganego dodatniego pierścienia.Wybierz pole większe od wyniku granicznego, jeśli pozwalają na to odstępy i geometria połączeń.

Zestawienie nie obejmuje szczegółowych dopuszczeń lokalnych wad krawędzi pierścienia zewnętrznego ani wszystkich zasad oceny przekrojów. Nie przenoś go automatycznie na otwory niemetalizowane lub mikroprzelotki laserowe. Dla tych ostatnich istotne są także geometria dna i połączenie z polem docelowym; opisuje je poradnik o płytkach HDI i mikroprzelotkach. Różnice między wymaganiami projektowymi i odbiorczymi wyjaśnia artykuł o normach IPC.

Przykład obliczeniowy (założenia): minimalny pierścień i średnica pola

Rozpatrujemy okrągłe pola metalizowanej przelotki przelotowej. Wszystkie wymiary i tolerancje procesu poniżej są założeniami do rachunku, a nie pomiarami ani deklaracją możliwości produkcyjnych OurPCB. Jako wymagania przykładu przyjmujemy Awew,wym = 0,025 mm i Azew,wym = 0,050 mm, odpowiadające typowym wartościom odniesienia dla klasy 3 omówionym wyżej. Nie rozstrzygają one odbioru konkretnego zamówienia. Osobno zadajemy górne granice średnic otworu przed i po metalizacji; w rzeczywistym zamówieniu musi je potwierdzić producent.

Na wąskim ekranie przesuń tabelę poziomo, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Dane wejścioweZałożona wartośćWartość w rachunku granicznym
Średnica pola w projekcie Dnom0,60 mmPo założonym zmniejszeniu średnicy ΔD = 0,02 mm: Dmin = 0,58 mm.
Otwór przed metalizacją0,30 ± 0,02 mmdwierc,max = 0,32 mm.
Otwór gotowy0,25 ± 0,02 mmdgot,max = 0,27 mm.
Przesunięcie wiercenia względem układu odniesieniaMaksymalnie 0,04 mm promieniowoSkładnik emax; nie jest średnicą strefy tolerancji.
Przesunięcie pola względem tego samego układuMaksymalnie 0,03 mm promieniowo na ocenianej warstwieŁącznie emax = 0,04 + 0,03 = 0,07 mm.

Warstwa wewnętrzna: Awew,min = (0,58 − 0,32) / 2 − 0,07 = 0,13 − 0,07 = 0,060 mm. Zapas względem minimum 0,025 mm wynosi 0,035 mm.

Warstwa zewnętrzna: Azew,min = (0,58 − 0,27) / 2 − 0,07 = 0,155 − 0,07 = 0,085 mm. Zapas względem podstawowego minimum 0,050 mm również wynosi 0,035 mm.

Możemy też obliczyć najmniejsze pole nominalne dla tych samych założeń:

  • Wewnątrz: Dnom,min = 0,32 + 2 × (0,025 + 0,07) + 0,02 = 0,53 mm.
  • Na zewnątrz: Dnom,min = 0,27 + 2 × (0,050 + 0,07) + 0,02 = 0,53 mm.

Równość wyników wynika z przyjętych danych, nie z uniwersalnej zasady. Pole 0,53 mm leżałoby dokładnie na obliczonej granicy; przyjęte 0,60 mm daje opisany zapas. Uproszczony rachunek na samych wymiarach nominalnych otworu gotowego dałby (0,60 − 0,25) / 2 = 0,175 mm i ukryłby wpływ tolerancji oraz różnicę między warstwami.

Dla klasy 2 nie należy zastępować Awym fikcyjnym „minimum normowym” 0,05 mm na każdej warstwie. W naszym przykładzie pozostaje dodatni pierścień, więc nie trzeba korzystać z dopuszczenia wyjścia otworu poza pole. Gdyby wynik był ujemny, sama jego wartość nie rozstrzygałaby akceptacji: trzeba ocenić między innymi kąt wyjścia i połączenie ze ścieżką. Spełnienie tego rachunku nie potwierdza całej zgodności płytki z klasą 2 ani 3.

Dobór pola, styczność i wzmocnienie łezką

Pierścień miedzi wokół otworu PCB

Otwór nominalnie umieszcza się w środku pola, aby pozostawić równomierny zapas miedzi. Styczność dotyczy zetknięcia obrysu otworu z obrysem pola, a nie odległości otworu od krawędzi całej płytki. Przy dalszym przesunięciu otwór wychodzi poza pole i może naruszyć doprowadzoną ścieżkę.

Poszerzenie połączenia ścieżki z polem w kształcie łezki, nazywane teardrop, pozostawia dodatkową miedź w miejscu wejścia ścieżki. Może ograniczać ryzyko jej odcięcia przy przesunięciu otworu. Nie zwiększa jednak pierścienia równomiernie na całym obwodzie i nie zastępuje obliczenia tolerancji ani wymagań klasy 3.

Większy pierścień daje większy zapas geometryczny, ale nie oznacza „silniejszego sygnału”. Przy powiększaniu pola sprawdź odstępy od obcych sieci, prześwity w płaszczyznach i wpływ na połączenia o kontrolowanej impedancji. Nie istnieje jedna idealna szerokość ani średnica pierścienia dla wszystkich PCB. W otworach elementów przewlekanych dobierz również luz montażowy, powierzchnię lutowania i sposób przenoszenia sił ze złącza lub przełącznika na płytkę.

Co pokazuje przekrój metalograficzny otworu?

Przekrój powstaje po wycięciu próbki płytki lub kuponu, zatopieniu jej w materiale mocującym oraz szlifowaniu i polerowaniu do wymaganej płaszczyzny. Przygotowanie takich próbek opisuje IPC-TM-650, metoda 2.1.1. Jest to badanie niszczące. Obraz pod mikroskopem pozwala ocenić:

  • pierścienie i położenie otworu względem pól na poszczególnych warstwach;
  • grubość i ciągłość metalizacji ścianki w widocznych miejscach;
  • połączenie miedzi warstwy wewnętrznej z metalizacją otworu;
  • widoczne pęknięcia, pustki, rozwarstwienia i stan laminatu przy otworze.

Przesunięty otwór może dawać różne szerokości pierścienia po obu stronach przekroju. Jednak cięcie poza osią otworu zniekształca widoczne wymiary, a nawet przekrój osiowy może ominąć kierunek największego przesunięcia. Dlatego pojedynczy obraz nie dowodzi, że na całym obwodzie zachowano minimum.

Raport powinien podawać skalę, oznaczenia warstw, miejsce i kierunek cięcia, identyfikację próbki i partii oraz kryterium oceny. Ustal też, czy próbkę badano po produkcji, czy po uzgodnionym narażeniu cieplnym. Test elektryczny potwierdza ciągłość badanego połączenia, ale nie zastępuje kontroli jego geometrii. Dobór kuponów i dokumentacji rozwija lista kontrolna możliwości producenta PCB.

Co przekazać producentowi przed wykonaniem PCB?

  1. Średnice gotowych otworów wraz z tolerancjami oraz rozróżnieniem otworów metalizowanych i niemetalizowanych.
  2. Średnice pól na każdej warstwie i warstwy, z którymi otwór ma być połączony.
  3. Uzgodnione wydanie IPC-6012, klasę wyrobu i ewentualne wymagania ostrzejsze od normy.
  4. Wymagane minimalne pierścienie po produkcji, z jednoznacznym wskazaniem odniesienia pomiaru.
  5. Zakres kontroli przekrojów i zasady zatwierdzania zmian pól, otworów oraz połączeń w kształcie łezki.

Poproś o potwierdzenie tolerancji położenia i średnic użytych w bilansie. Sprawdź zgodność plików Gerber, plików wierceń i rysunku wykonawczego. Sam poprawny wynik kontroli reguł w CAD potwierdza tylko zgodność z wpisanymi regułami, więc ich wartości muszą odpowiadać uzgodnionemu procesowi.

Najczęstsze pytania o pierścień miedzi na PCB

Jaką szerokość pierścienia ustawić w programie CAD?

Wyznacz ją z wymagania odbiorczego, największej średnicy odpowiedniego otworu i tolerancji producenta. Dla pola kołowego ustaw średnicę co najmniej równą wynikowi Dnom,min, a następnie dodaj uzgodniony zapas. Sprawdź, czy reguła CAD korzysta z otworu gotowego, czy z wymiaru wiercenia.

Czy do obliczeń używać średnicy wiertła czy otworu po metalizacji?

Do oceny pierścienia wewnętrznego używaj wymiaru otworu przed metalizacją, z uwzględnieniem jego tolerancji. Przy zewnętrznym pierścieniu odbiorczym stosuj otwór gotowy. Niezależnie od tego spełnij minima projektowe producenta, które mogą być liczone od narzędzia na obu rodzajach warstw.

Czy otwór wychodzący poza pole zawsze oznacza wadliwą PCB?

W klasie 3 konwencjonalnych otworów metalizowanych nie spełnia wymaganego ciągłego pierścienia. W klasie 2 częściowe wyjście może być dopuszczalne, jeśli spełniono pozostałe warunki, w tym dotyczące połączenia ze ścieżką. Odbiór oprzyj na rewizji i klasie IPC-6012 wskazanej w rysunku lub umowie, nie na samej tabeli poglądowej ani wyniku testu ciągłości.

Czy łezka zastąpi powiększenie zbyt małego pola?

Łezka wzmacnia geometrycznie wybrane miejsce wejścia ścieżki, lecz po przeciwnej stronie pola pierścień może nadal być zbyt wąski. Zastosuj ją jako uzupełnienie poprawnie dobranej geometrii, po sprawdzeniu odstępów od sąsiedniej miedzi.

Czy zdjęcie powierzchni płytki wystarczy do kontroli pierścieni?

Pozwala obejrzeć warstwy zewnętrzne, ale nie pokazuje pól wewnętrznych ani przekroju metalizacji. Ich ocenę trzeba oprzeć na odpowiednio przygotowanych przekrojach i uzgodnionym planie kontroli próbek.